Chuyên gia Emily Harding (Giám đốc Chương trình Tình báo, an ninh quốc gia và công nghệ (INT) kiêm Phó chủ tịch Bộ phận Quốc phòng và an ninh - Trung tâm nghiên cứu chiến lược và quốc tế, Mỹ) cho rằng Mỹ và Iran đang lặp đi lặp lại tình trạng xung đột rồi ngừng bắn nhưng luôn đàm phán.
Chọn lựa "vừa đánh vừa đàm"
"Mỗi lần một bên nổ súng, các bình luận viên lại tuyên bố đàm phán đã kết thúc. Họ đã sai. Đối với cả hai bên, xung đột cùng lúc đàm phán, hay "vừa đàm vừa đánh", là cách hiệu quả nhất để thúc đẩy lợi ích của cả hai bên. Mâu thuẫn thay, đây cũng có thể là con đường nhanh nhất dẫn đến hòa bình", bà Harding nhận định.
Đường phố Tehran ngày 27.7
Ảnh: Reuters
Vị chuyên gia phân tích thêm: "Bậc thầy về chiến lược lớn Carl von Clausewitz nổi tiếng với lập luận rằng chiến tranh là sự tiếp nối chính trị bằng những phương tiện khác. Bạo lực và ngoại giao không phải là đối lập, mà là những công cụ được sử dụng cho cùng một mục tiêu. Khi Iran bắn vào một tàu chở dầu, rồi Mỹ tấn công các cơ sở cảng của Iran, và Iran lại phóng tên lửa vào các nước láng giềng vùng Vịnh như Kuwait và Qatar, họ thực sự đang tham gia vào các cuộc giao lưu chính trị bằng bạo lực. Họ không dừng đàm phán mà tiếp tục đàm phán".
"Quan điểm truyền thống về đàm phán như sau: Các nhà ngoại giao dành hàng tuần, thậm chí hàng tháng để cố gắng thuyết phục các bên đồng ý ngừng bắn, thường với suy nghĩ rằng việc tạm dừng giao tranh sẽ cho các bên không gian và thời gian đàm phán một cách dứt khoát xung đột. Thực tế, việc đàm phán truyền thống nhiều khi kéo dài hàng tháng chỉ để thảo luận điều kiện hòa đàm. Nếu đàm phán bị đình trệ và một bên nổ súng, quá trình sẽ bắt đầu lại với từng bước nhỏ mệt mỏi hướng tới một lệnh ngừng bắn. Cách tiếp cận này chậm và cấu trúc khá mong manh", chuyên gia Harding phân tích thêm và cho rằng: "Trong nhiều trường hợp, cả hai bên đều ít có động lực để ngừng bắn. Bên chiếm ưu thế trên chiến trường thì không muốn lãng phí lợi thế. Bên còn lại thì thường muốn tiếp tục chiến đấu để đạt được một vị thế tốt hơn để đàm phán".
Vì thế, vị chuyên gia cho rằng có một chọn lựa khác là vừa đàm vừa đánh như đang xảy ra giữa Mỹ với Iran. Qua đó, đàm phán hướng đến một nền tảng để kết thúc cuộc chiến.
Rủi ro và cơ hội
"Iran và Mỹ mặc định đàm phán vì lý do thực tế. Tổng thống Trump tuyên bố sự thù địch của Iran đối với tàu qua eo biển Hormuz sẽ bị đáp trả bằng sức mạnh áp đảo là cách ông đang thể hiện quyết tâm và sức mạnh quân sự áp đảo của Mỹ, đồng thời cố gắng buộc Iran phải nhượng bộ trước hỏa lực vượt trội. Ngược lại, Iran muốn nhắc nhở thế giới rằng họ có thể đóng cửa eo biển Hormuz bất cứ lúc nào và báo hiệu rằng thời gian đang đứng về phía họ. Họ muốn tận dụng đòn bẩy đó để đạt được các điều khoản thuận lợi nhất có thể. Hơn nữa, Iran còn nổi tiếng là đối tác đàm phán vô cùng khó khăn. Họ có sự kiên nhẫn trước các đối thủ, có sức mạnh để kiểm soát tình hình nội bộ... Vì thế, đối với cả hai bên, duy trì xung đột là cách truyền đạt mạnh mẽ lợi ích chính trị, ngay cả khi các cuộc đàm phán vẫn đang diễn ra", chuyên gia Harding đánh giá.
Mặc dù vậy, bà cho rằng cách tiếp cận này vẫn tiềm ẩn rủi ro. Vì bạo lực còn tồi tệ hơn hòa bình đối với người dân bị ảnh hưởng. Trong trường hợp này, số thương vong tương đối thấp, nhưng phần lớn là dân thường. Hơn nữa, nền kinh tế toàn cầu đang chịu những đợt bất ổn dữ dội từ mỗi làn sóng bạo lực.
"Tehran có thể đánh giá quá cao sự kiên nhẫn của Washington và điều này vô tình kích động phản ứng thực sự gay gắt từ Mỹ. Tổng thống Trump và các thành viên chủ chốt trong chính quyền của ông đã nhiều lần bày tỏ sẵn sàng tấn công các mục tiêu liên quan quân sự nhưng ảnh hưởng đến dân thường, như cơ sở dầu mỏ trên đảo Khark. Ngược lại, Washington có thể đánh giá thấp khả năng chống chịu của Tehran trước các cuộc tấn công liên tục. Chế độ Iran dường như nhận thức rằng chiến thắng là điều thiết yếu để tồn tại. Iran không quan tâm nếu nền kinh tế toàn cầu bị ảnh hưởng. Phần lớn nước này đã bị cô lập khỏi hệ thống tài chính toàn cầu, nên họ muốn Mỹ lại tốn thêm nhiều tiền của vào cuộc chiến", bà Harding nhận xét.
Đánh giá lạc quan hơn, bà cho rằng: "Nhiều nhà phân tích đang chỉ ra một rủi ro khác: Giao tranh có thể leo thang. Khả năng này có vẻ bị phóng đại quá mức. Đúng là mỗi bên có thể leo thang trong kịch bản "vừa đàm vừa đánh", nhưng động lực đó ít khả năng hơn so với khi giao tranh ác liệt và không có đàm phán nào đang diễn ra. Hai bên đều có động lực để chiến đấu nhưng cũng có động lực để kiềm chế cuộc chiến".
Bình luận (0)